Kentel
Dans la leçon précédente, nous avons rencontré la particule verbale O qui précède un verbe à l’infinitif et cause les mutations mixtes. On se rappelle aussi que O devient OC’H devant une voyelle :
Petra eo bet Yann oc’h ober er c’harrdi ? Qu’est-ce que Yann est allé faire dans le garage ?
Aujourd’hui, nous utilisons le même procédé afin d’apporter une extension verbale à un complément d’objet direct. Dans le cas présent, c’est ce complément qui est le sujet du verbe précédé de O. Ce complément peut être un pronom mais aussi la préposition A utilisée en tant que pronom.
Considérons les deux phrases suivantes :
Gwelet em eus Yann. J’ai vu Yann.
Yann zo bet o redek. Yann est allé courir.
La fusion des deux actions, rendant ainsi la simultanéité, se fera en disant :
Gwelet em eus Yann o redek. J’ai vu Yann (qui était en train de) courir.
Ainsi ces phrases comporteront simultanément deux acteurs distincts et donc deux actions différentes.
La phrase est structurée comme suit :
VERBE + complément d’objet direct + O + VERBE
| VERBE + SUJET | COD | PARTICULE VERBALE | VERBE |
| gwelet em eus | Yann | o | redek |
Sans oublier la mutation après O :
Voici quelques verbes que l’on pourra utiliser en suivant cette structure :
Kavout, gwelet, klevet, sellet ouzh, selaou, filmañ, fotografiañ, tresañ, livañ, taolenniñ, skeudenniñ, diskouez, enrollañ, santout, remerkañ, damwelet, spurmantañ, kroaziañ, tapout, sourpren, degouezhañ/erruout gant …
Vous vous souvenez de la particule a/eus et de sa conjugaison. Ils nous serviront ici de pronoms personnels compléments.
| me | ac’hanon | moi |
|---|---|---|
| te | ac’hanout | toi |
| eñ | anezhañ | lui, le |
| hi | anezhi | elle, la |
| ni | ac’hanomp | nous |
| c’hwi | ac’hanoc’h | vous |
| int | anezho (ou anezhe) | ils, elles, les |
Adlavaret
Poelladennoù
Poelladenn 1
Fusionner les phrases suivant le modèle :
Pelec’h ho peus kavet ar c’hazh + ar c’hazh zo bet o kousket
= pelec’h ho peus kavet ar c’hazh o kousket ?
1.
Hiziv em eus gwelet anezhi + hi zo bet o c’hoarzhin.
Hiziv em eus gwelet anezhi o c’hoarzhin.
2.
N’ho peus ket klevet ac’hanon + me zo bet o komz ?
N’ho peus ket klevet ac’hanon o komz ?
3.
Fotografiet he deus ur paotr + eñ zo bet o tañsal.
Fotografiet he deus ur paotr o tañsal.
4.
Sellet en deus Olier ouzh e vugale + int zo bet o c’hoari.
Sellet en deus Olier ouzh e vugale o c’hoari.
5.
N’ez peus ket selaouet anezho + int zo bet o lâret barzhonegoù ?
N’ez peus ket selaouet anezho o lâret barzhonegoù ?
6.
Pelec’h ez peus enrollet ho moereb + hi zo bet o kanañ brav ?
Pelec’h ez peus enrollet ho moereb o kanañ brav ?
7.
N’ho peus ket santet un dra bennak + an dra-se zo bet o tont ?
N’ho peus ket santet un dra bennak o tont ?
8.
Kroaziet em eus Soaz + hi zo bet o vont da labourat.
Kroaziet em eus Soaz o vont da labourat.
9.
Degouezhet on gant Yann + eñ zo bet o vont d’ar gêr.
Degouezhet on gant Yann o vont d’ar gêr.
10.
Tapet o deus hennezh + hennezh zo bet o c’h ober reuz.
Tapet o deus hennezh oc’h ober reuz.
11.
Filmet em eus tad Erwan + eñ zo bet o walc’hiñ e garr-tan.
Filmet em eus tad Erwan o walc’hiñ e garr-tan.
12.
N’ez peus ket gwelet netra + an dra-se zo bet o lugerniñ ?
N’ez peus ket gwelet netra o lugerniñ ?
Evit mont pelloc’h
Remarque remarquable 1 :
Pour exprimer que quelqu’un est en train de faire quelque chose à un moment donné, on utilise facilement cette tournure infinitive :
Ur c’hazh o viaoual. - un chat (qui est) en train de miauler.
Ur vaouez o kelenn. - une femme (qui est) en train d’enseigner.
Ar paotr o vutunat. - le garçon (qui est) en train de fumer.
Ar plac’h o komz brezhoneg. - la fille (qui est) en train parler breton.
Remarque remarquable 2 :
Quand on dit : piv zo bet o tañsal er fest-noz ? Qui est allé danser au fest-noz ? on évoque, simplement, la présence passée de quelqu’un au fest-noz ainsi qu’une action réalisée dans ce même lieu. Il ne s’agit pas nécessairement d’un vrai déplacement, même si on le suppose. On aurait peu dire : piv en deus dañset er fest-noz? Qui a dansé au fest-noz ? Prenons la phrase Yann zo bet o sellet ouzh an tele er saloñs. Elle nous dit simplement que Yann a passé du temps à regarder la télévision dans le salon.
Ha goût a rit ?
Le Catholicon, premier dictionnaire trilingue du monde est en breton, latin, français!
Il est rédigé en 1464 par un clerc tregorrois, Jehan Lagadeuc et imprimé en 1499 à Tréguier par Jehan Calvez. Le but de Lagadeuc était de fournir un outil d’apprentissage du latin aux futurs clercs bretons entrant au collège.
Une copie du manuscrit original - soit 131 folio dont il manque un tiers de feuillets - est conservée à la Bibliothèque nationale.
On retrouve deux exemplaires de cet incunable à la bibliothèque de Quimper, par exemple.
Vous pouvez le retrouver en ligne ici :
Geriaoueg
Voici les nouveaux mots que vous avez appris lors de cette leçon.
| damwelet | entrevoir |
| degouezhañ/erruout gant | survenir, arriver |
| diskouez | montrer |
| enrollañ | enregistrer |
| filmañ | filmer |
| fotografiañ | photographier |
| gwelet | voir |
| kavout | trouver |
| klevet | entendre |
| kroaziañ | croiser |
| livañ | peindre |
| ober | faire |
| redek | courir |
| remerkañ | remarquer |
| santout | sentir |
| selaou | écouter |
| sellet ouzh | regarder (contre) |
| skeudenniñ | imager |
| sourpren | surprendre |
| spurmantañ | apercevoir |
| taolenniñ | dépeindre |
| tapout | attraper, prendre |
| tresañ | dessiner |
| karrdi, (pl. karrdioù) | garage |

